Ο Νιάημερος της Κοζάνης

«ΝΙΑΗΜΕΡΟΣ»

Η ετήσια εμποροπανήγυρη της Κοζάνης που κορυφώνεται την πρώτη Τρίτη κάθε Οκτωβρίου και διαρκούσε παλαιότερα εννιά μέρες.
Στο γεγονός αυτό οφείλεται το όνομά του: Εννιά μέρες = εννιαήμερο = νιάμερο = νιάημερος.
Επί Τουρκοκρατίας ήταν συνέχεια των εμποροπανηγύρεων της Λάρισας, του Τιρνάβου, της Ελασσόνας και των Σερβίων.

Απουκράτ΄κους Μπακλαβάς...

Ο βασιλιάς των γλυκών τις μέρες της Αποκριάς στην Κοζάνη είναι ο μπακλαβάς. Αλλά τι μπακλαβάς! Για να θυμηθούν οι παλιότεροι και να μάθουν οι νεότεροι παραθέτω την καταπληκτική περιγραφή που κάνει ο Στράτος Ηλιαδέλης στο διήγημα του «Η θκιά τ».

«Που μια βδουμάδ' αρχίτιρα χίρσιν η μάνα τ να τα τμάζ' όλα κι να στουμπίζ' τα καρύδια για τουν μπακλαβά!

Η Σχολή της Κοζάνης και ο ιεροδιάκονος Ευγένιος Βούλγαρης

Δημοσιεύουμε, σε νεοελληνική απόδοση, αποσπάσματα από το βιβλίο του φιλολόγου Παναγιώτη Λιούφη
Ιστορία της Κοζάνης, έκδοση 1924.

Κείμενο: Παναγιώτης Λιούφης
απόδοση στα νέα ελληνικά: Δημήτρης Τζήκας*

..79.. (του Γιάννη Βανίδη)

   

Ένας τρανός κικλής χνύθκιν ουπάν απ’ του Σ΄νιάτσ΄κου, ίφιριν αλόυρα του Μπλάτσ΄, τήρσιν ζιρβά ’ν Πιπιλίστα, διξά τ’ Σέλτσα, είιδιν τουν τόπου πούταν παλιά η Παλιουκόζιαν΄ κι χίρσιν να κατιβαίν΄ κατά του Κουντσκό. Καβαλίκιψιν του Γρίβα άντικρα απ’ τ’ Σιάτ’στα, ίφιριν μια φούρλα ’ν Τσιρβένα μι τ’ς μπαλαμές κι τ’ς καρές κι τ’ Γιράνια μι τ’ αμπέλια μι τα μουσκόμαυρα  κι γκλίστρισιν μαλακά κατά τ’ Μπάρα.

Γραφικοί τύποι της παλιάς Κοζάνης

Δεν ήταν λίγοι οι πειρασμοί του δρόμου που γαργάλιζαν τη μύτη των παιδιών και τους μάζευαν το πενιχρό τους χαρτζιλίκι.
Ένα σωρό άνθρωποι είχαν σαν επάγγελμα να περιφέρουν γλυκά κι άλλα κακανέλια από μαχαλά σε μαχαλά και να διαλαλούν τόσο την ποιότητα όσο και την τιμή τους.

Ο ψηλός Αϊ-λιάς της Κοζάνης

Ο ιερός ναός του Προφήτη Ηλία (ένα μικρό εξωκλήσι τότε) χτίστηκε σε λόφο πάνω από την πόλη της Κοζάνης  επί τουρκοκρατίας. Η ακριβής χρονολογία δεν είναι γνωστή.
Ο ναός χτίστηκε  με μεγάλη δυσκολία, λόγω ελλειπών μέσων της εποχής.

"Τα κόλιαντα στην Κοζάνη"

Τα κάλαντα (από το λατινικό calendae) είναι αρχαιότατο και πανελλήνιο έθιμο. Είναι κυρίως τα τραγούδια, που τραγουδούν οι μικροί την παραμονή των Χριστουγέννων και των άλλων εορτών: του Αγίου Βασιλείου, των Θεοφανίων και των Βαΐων.

Η Κοζανίτισσα εισοδηματίας περιμένει να σφυρίξει η λήξη της καραντίνας (βίντεο)

Εν αναμονή της λήξης της καραντίνας....

– Κείμενο Δώρα Σιαλβέρα

Κοζάνη: «Πνίγουν» τον κορωνοϊό με κασμέρια στην παραλία

"Σφάλτσαμι λόγο κορωνοιού. Για ότι χαλέβτι πάρτι του 24610..."
Η προωθητική αφίσα του Δήμου Αρίνταγα για το επερχόμενο καλοκαίρι αποκλειστικά σε στοχευμένες χώρες του Βορρά γράφει(στα αγγλικά):
Αrintagas 2020. H Covid 19 δεν μπορεί να μολύνει τους ανθρώπους μας- Κάντε κράτηση τώρα μείνετε ασφαλείς -Επισκεφθείτε το δικό μας μυστικό παράδεισο...

Κοζάνη: Γεύση από τα καλοκαίρια μιας άλλης εποχής...

Γεύση από το καλοκαίρι που φεύγει… 

«Το απόλυτο γλύκισμα του δρόμου ήταν το παγωτό. Πανηγύρι γινόταν στη γειτονιά όταν ακουγόταν η φωνή του παγωτατζή, «κασσάααατου παγουτό!!» να διαλαλεί το εμπόρευμά του: χωνάκι βανίλια, σοκολάτα ή φράουλα, ξυλάκι άσπρο ή σοκολάτα, κυπελλάκι με όποια γεύση προτιμούσες και αργότερα «σαντουίτς», με δυο τετράγωνα μπισκότα και παγωτό στη μέση.

Ένα σκαρκιώτ΄κου μπακάλ΄κου

Δίπλα απ’ του σπίτ΄ τ’ Βαγγέλ΄ ήταν του μπακάλ΄κου τ’ Αργύρ΄, λίγου παραπάν’ του μπακάλ΄κου τ’ Θόδουρ’ κι απτικεί κι σιαπάν’ χιρνούσιν η Σκ'ρκα μι τα στινά τα σουκάκια κι τα γκαλντιρίμια.
Του μπακάλ΄κου είχιν όλα τα πράγματα μέσα: ουότ΄ χράζουνταν ένα νοικουκυριό.
Πλούσιν απ’ όλα.

Εμείς που γεννηθήκαμε στην Κοζάνη γύρω από το 1960

 του Παναγιώτη Τσιούκρα

Δεν γεννηθήκαμε σε εξειδικευμένες μαιευτικές κλινικές και περάσαμε, σχεδόν όλοι,  ανεμοβλογιά, ιλαρά, μαγουλάδες κ.λ.π.

Τα σπίτια μας είχαν δάπεδα από μωσαϊκό, ή ξύλο στα δωμάτια και ζεσταινόμασταν με σόμπες που έκαιγαν  ξύλα & κάρβουνα. Τα τρόφιμα διατηρούνταν αρχικά σε «φανάρια» και στη συνέχεια σε παγωνιέρες με πάγο από το ΨΥ.ΠΑ.ΚΟ., ενώ τα γάλατα τα μεταφέραμε σε «μπακράτσια».

To Λούνα παρκ και ο θείος. Του Γιώργου Θ. Τζέλλου

Στο τρίγωνο, στη μικρή πλατεία στο δυτικό άκρο της κεντρικής οδού στην Κοζάνη, ήταν το λούνα πάρκ του θείου Μηνά. Στενή στο πλάτος βιτρίνα, αλλά στο βάθος ανοιγόταν ένα μεγάλο σε έκταση κατάστημα.
Ποδοσφαιράκια, φλίπερς, μπιλιάρδα, πινγκ-πονγκ ο παράδεισος των παιχνιδιών τότε για τη νεολαία. Ο καθηγητής Ηλιάδης ο Μίλτος και ως παιδονόμος έκανε συχνές εφόδους εκεί.

"Καφές στουν Θανασούλ΄ " του Δημήτρη Βούρκα

-Για πού μπρέ μι σινιαρίζισι χαραϊάτ΄κα;
-Ι, όχ΄κι χαραϊάτ΄κα μαρ, ιννιά είνι η ώρα! τα πααίνου να πιώ καφέν στουν Θανασούλ΄!
-Μπά! πώς κι΄έτσ΄!
-Μ΄είπιν απού υπέρσ΄να πιράσου καμιάφρα, ε, λιέου να πααίνου σήμιρα.
-Ιένα χρόνου τώρα, τώρα του αδουκήθκις;
-Εμ, πότι μάρ, σάματ΄κάθουμέστι έναν ντόνα σ΄ν Κόζιαν!
-Αφού του χαλέβ΄ς τόσου πουλύ, τράβα τώρα, να κάμου κι γώ κάνα χουσμέτ΄!

Μάρτης γδάρτης...

Ο Μάρτης είναι ο μοναδικός από τους μήνες που δέχτηκε τα καταιγιστικά πυρά του λαού με απίθανα σκωπτικά, κυρίως, ονόματα. Βαφτίστηκε, λοιπόν, Κλαψομάρτης, Κλάψας, Πεντάγνωμος, Γδάρτης, Παλουκοκάφτης, Ανοιξιάτης και φυτευτής. Ονομάστηκε Κλαψομάρτης και Κλάψας, γιατί με τον συνήθως βροχερό του καιρό, φαίνεται πως κλαίει.

Γραφικοί τύποι της παλιάς Κοζάνης

Δεν ήταν λίγοι οι πειρασμοί του δρόμου που γαργάλιζαν τη μύτη των παιδιών και τους μάζευαν το πενιχρό τους χαρτζιλίκι. Ένα σωρό άνθρωποι είχαν σαν επάγγελμα να περιφέρουν γλυκά κι άλλα κακανέλια από μαχαλά σε μαχαλά και να διαλαλούν τόσο την ποιότητα όσο και την τιμή τους.

Όσοι αναπολούν τα πρωινά στην παλιά Κοζάνη σίγουρα θα θυμούνται να αντηχεί η φωνή του κουλουρτζή…

« Κλούρια ʽδω !!!! Πέντε δεκάρες κι ένα φράγκο!!!»

Τα Κοζανίτικα επώνυμα αποκαλύπτουν την ετερογένεια του πληθυσμού

Διαβάζοντας το βιβλίο «Όψεις της Ετερότητας*», μια έκδοση που έχει άμεση σχέση με το πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, αφού οι ερευνητές που υπογράφουν εργάζονται σε αυτό, βρήκαμε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που προσπαθεί να εξάγει συμπεράσματα για την καταγωγή, την ταξική διάρθρωση και την κουλτούρα της περιοχής της Κοζάνης μέσα από τα επώνυμα των ανθρώπων.

Σημειώσεις ενός Κοζανίτη (65):Παραμονή πρωτοχρονιάς στην Κοζάνη πριν 64 χρόνια

Του Γιάννη Κορκά

Χορωδία της τοπικής εφορείας Προσκόπων Κοζάνης με επικεφαλής το Γιάννη Κορκά, την παραμονή της πρωτοχρονιάς του ανατέλλοντος έτους 1951, έψαλλαν τα κάλαντα,

«Ου θέρους»

του Λ. Κουζιάκη

Βαρύς ου χειμώνας στουν τόπου μας κι μακρύς: κρύου πουλύ κι χιόν΄! Φτώχια κι προυκουπή ντιπ! Όλα λειψά κι δύσκουλα κι’ ου κόσμους μαζουμένους μέσα: καρτιρούσαν πότι τα γιλάσ΄ ου Μάρτς, ν’ απλώσ΄ του κουρμί-τ’ ου πάσα ένας, ν’ ανοίξν οι δλειές, να φάει λίγου ζιστό ψουμί.

Το «Σχολικό Εξπρές» των αναμνήσεων μισό αιώνα πίσω στην Κοζάνη

 Του Παναγιώτη Γ. Τσιούκρα

Υπάρχουν κάποιες μνήμες, κάποιες εικόνες που ποτέ δεν θα σβήσουν από το μυαλό μας. Όσα χρόνια κι αν περάσουν. Όμορφες αναμνήσεις παιδικών χρόνων που ξυπνούν τυχαία, από ένα γεγονός ή μια σχετική συζήτηση.
Αναμνήσεις που ξετυλίγονται σαν κουβάρι και ζωντανεύουν ξεθωριασμένες εικόνες ... μισό αιώνα πίσω. Αμυδρές, ανακατεμένες, αλλά αγνές, αθώες αναμνήσεις από το Νηπιαγωγείο
και το Δημοτικό Σχολείο, που δεν πρόκειται να ξαναζήσουμε.