Η Αποκριά στην Κοζάνη

Αποκριά στην Κοζάνη  ..σημαίνει Παράδοση

Παρέλαση και Σάτυρα
Χάλκινα και Χορός
Φαγοπότι , Κέφι και Γλέντι
Φωτιά, Φανός και Γνήσιο Κοζανίτικο ιδίωμα

Η Κοζανίτικη Αποκριά είναι το κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός για την πόλη μας αλλά και την ευρύτερη περιοχή.

Ο Νιάημερος της Κοζάνης

«ΝΙΑΗΜΕΡΟΣ»

Η ετήσια εμποροπανήγυρη της Κοζάνης που κορυφώνεται την πρώτη Τρίτη κάθε Οκτωβρίου και διαρκούσε παλαιότερα εννιά μέρες.
Στο γεγονός αυτό οφείλεται το όνομά του: Εννιά μέρες = εννιαήμερο = νιάμερο = νιάημερος.
Επί Τουρκοκρατίας ήταν συνέχεια των εμποροπανηγύρεων της Λάρισας, του Τιρνάβου, της Ελασσόνας και των Σερβίων.

Ο τρύγος στην παλιά Κοζάνη

Ο τρύγος στην Κοζάνη, αλλά και σʼ όλη τη Δυτική Μακεδονία, ξεκινούσε πάντοτε μετά το «Νιάημερο» και ποτέ νωρίτερα όπως γίνεται στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Ο λόγος είναι εμφανής.
Λόγω των καιρικών συνθηκών που επικρατούν τα σταφύλια αργούν να «ωριμάσουν», να φτάσει δηλαδή ο χυμός τους να έχει περιεκτικότητα ζαχάρων από 10,5 ως 13 βαθμούς μπωμέ (γράδα).

"Σώπασε, κυρά Δέσποινα, μην κλαις": Άλωση της Κωνσταντινούπολης και θρύλοι

Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης διήρκησε από τις 7 Απριλίου μέχρι και τις 29 Μαΐου του 1453 μ.Χ. Τα ηγετικά πρόσωπα των δύο αντίπαλων στρατοπέδων ήταν ο Κωνσταντίνος ΙΑ ο Παλαιολόγος και ο Μωάμεθ ο Β', ο οποίος μόλις 21 ετών χαρακτηριζόταν από τις στρατηγικές και πολιτικές του ικανότητες και παρότι αρκετά βάρβαρος για τα δυτικά πρότυπα αγαπούσε τις επιστήμες και την μόρφωση.

«Η κυρά Κάλλιου στου Μάη» (του Δημητρίου Παπαναούμ)

- Τσι αναβαλτζμός ένιτσι όξου, μαρ θυγατσέρα;

- Τα πιδιά, μάνα. Τα πιδιά ξισ'κώθ'καν 'ια του Μάη.

- Ούι ντζίπ αστόησα. Πότσι γκύλτσιν ου κιρός κι έφτασιν ου Μάης, ούτσι τουν πήρα χαμπάρ'. Φεύγ'ν τα καψουχρόνια. Ε, είμασταν κι μεις καμιά φουρά νιέις; Απ λιές μια χρουνιά, σαν τώρα ιά θ'μούμι, ιά είχα, ιά δεν είχα πατήσ' τα δικαπέντζι, έρχιτσι μιά 'ειτόν'τσα μας, Ματσή ν' ίλιγαν, κι λιέισιν τ' νινιέ σ' :
Μαρ Κάλλιου, δώ' μ΄ ψίχα του χαβάν'τς να στουμπίσου ν' γκανιέλα ιά του ρ'ζόγαλου.

Έθιμα Πρωτομαγιάτικα στη Δυτική Μακεδονία

Πρωτομαγιά : ανοιξιάτικη γιορτή, πολύ πριν γίνει εργατική, κοντά πάντοτε στο Πάσχα, συνδυάζει αρχέγονα λατρευτικά στοιχεία που σχετίζονται με τη λατρεία των νεκρών (Λεμούρια, Ροζάρια) και την αναγέννηση της φύσης. Θεωρείται παρετυμολογικά ευνοϊκή για τα μάγια, όπως και ολόκληρος ο μήνας Μάιος.

Γεύσεις από Παλιές Αποκριές στην Κοζάνη

από τη Ματίνα Τσικριτζή-Μόμτσιου

Το απαραίτητο στις περισσότερες περιοχές τσίκνισμα της Τσικνοπέμπτης δε φαίνεται να είχε βρει τη θέση του στα παλιά κοζανίτικα έθιμα της Αποκριάς, ούτε φυσικά και η καθιερωμένη και …μαρτυρική ομαδική έξοδος σε κέντρα και σε χορούς.
«Τσικνουπέμπτις κι τέτοια δεν ήξιράμι ικείνα τα χρόνια», λέει μια παλιά Κοζανίτισσα και μαζί της συμφωνούν όλοι όσοι ρωτήθηκαν σχετικά. «Όλ΄ ικείν΄ ’ν ιβδουμάδα τηρούσαμι να φκιάσουμι τα χουντρά
 τα χουσμέτια, να σώσουμι ως τ΄ Μκρή ’ν’ Απουκρά
 κι να γένουμι καρναβάλια.!»

Η Καθαρή Δευτέρα παλιά…

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα. Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.

Μάρτης...Καλό μήνα!

 «Ο Μάρτης γεννήθηκε μια μέρα δροσερή στη χώρα του παππού του του Χρόνου. Μητέρα του ήταν η ΄Ανοιξη και πατέρας του ήταν το Κρύο. Του Μάρτη οι γονείς, ωστόσο, μόλις ήρθε ο γιος τους στον κόσμο, αποφάσισαν να χωρίσουν. ΄Αλλαξε λοιπόν σπίτι το Κρύο και δε ζούσε πια με την ΄Ανοιξη…

"Οι Λαζαρίνες της Λευκοπηγής στα μάτια της ιστορίας" του Θ.Καλλιανιώτη

Θανάσης Καλλιανιώτης,

Ιστορικός, Δρ. Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας ΑΠΘ

Στο κείμενο που ακολουθεί περιοδολογούνται τα παραδοσιακά άσματα του οικισμού Λευκοπηγή (παλαιότερα Βιλίστ(ι) της επαρχίας Κοζάνης) κι εξετάζεται η παλαιότερη ταξική διαστρωμάτωση. Σκιαγραφείται έπειτα η εικόνα του «άλλου» και οι εθνόλεκτοι. Τέλος αναλύονται, πάντα μέσα από τα τραγούδια, τα πρότυπα των ανδρών

Κλαδαριές της Σιάτιστας: 'Eνα εντυπωσιακό δρώμενο του δωδεκαημέρου

Στην αρχοντική Σιάτιστα με τα σπουδαία αρχοντικά και την αρχιτεκτονική κληρονομιά οι άνθρωποι διασώζουν τις παραδόσεις και τα έθιμα. Στις 23 Δεκεμβρίου ανάβουν τις λεγόμενες «κλαδαριές» όπου το μεσημέρι τα παιδιά κάθε γειτονιάς συγκεντρώνουν τον «λόζιο» στις πλατείες της πόλης αλλά και σε κάθε γειτονιά.

Ο «Νιάημερος» προπολεμικά και μεταπολεμικά

Ο λαογράφος Γιάννης  Κορκάς εξιστορεί  ..

– Η εμποροπανήγυρη της Κοζάνης διαχρονικά

Ο «Νιάημερος» προπολεμικά κρατούσε εννέα (9) ημέρες και ξεκινούσε την πρώτη Τρίτη του Οκτωβρίου. Η μεγάλη εμποροπανήγυρη της Κοζάνης που θεσπίστηκε το 1880 επί δημαρχίας Νικολάου Χαλκιά, με άδεια του τότεΤούρκου Διοικητή, συνεχίζεται να διοργανώνεται ανελλιπώς μέχρι τις ημέρες μας, και να αποτελεί ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για τους κατοίκους της πόλης.

Τώρα Μαϊά τώρα δροσιά στην Κοζάνη του 1956

Φωτο : Πρωτομαγιά 1956, Γυναίκες από τη γειτονιά Κεραμαργιό  της Κοζάνης στον Αη -Θανάση.

Τίτλος Τραγουδιού: Τώρα Mαιά

Αφιέρωμα: ο μήνας Μάρτης στη λαογραφία

του Γιώργου Μπόντα

 Βγαίνει ο κακός ο μήνας. Μπαίνει ο καλός ο μήνας.

 Ο Φλεβάρης πάει φεύγει και το Μάρτη δεν χωνεύει.
 Όξω ψύλλοι, ποντικοί. 
Μέσα Μάρτης και χαρά και καλή νοικοκυρά. 

Ο καημένος ο Φλεβάρης.
Ο λαός τον έκαμε άσχημο και κουτσό γαϊδουρο-καβαλάρη.
 Τα παιδιά τον συνοδεύουν, τον διαπομπεύουν στους δρόμους με τενεκέδες, φωνές και με τραγούδια σε πολλά μέρη της Ελλάδας.

H Πίτα της Πρωτοχρονιάς στην Κοζάνη

Το έθιμο της κοπής της βασιλόπιτας είναι απόγονος πανάρχαιων εθίμων τα οποία συγχωνεύτηκαν και προσαρμόστηκαν στις επιταγές της χριστιανικής παράδοσης. Το τυχερό νόμισμα υπήρξε μετεξέλιξη αναλόγων συνηθειών στα ελληνικά Κρόνια και τα ρωμαϊκά Σατουρνάλια. Υποστηρίζεται μάλιστα ότι το έθιμο ήταν ήδη από τους Ρωμαϊκούς χρόνους γνωστό στην Ελλάδα, εντοπισμένο κυρίως στη Δυτική Μακεδονία, κι από κει ταξίδεψε προς την Ευρώπη περνώντας ιδιαίτερα από τη Βοσνία.

– Της Ματίνας Τσικριτζή Μόμτσιου

Άλογα κι αναβάτες: κατοχή κι εμφύλιος στην περιφέρεια Κοζάνης

Το κείμενο διαπραγματεύεται τα άλογα στη δεκαετία του 1940. Μαζί και τους αναβάτες τους, τον Ελληνικό Στρατό το 1941 και 1946-49, τους αντάρτες, τους Γερμανούς και τους αντικομουνιστές οπλίτες. Ήταν τα βαρβάτα και οι φοράδες απαραίτητα μέσο μετακίνησης κι εργασιών, ανάλογα με τα σημερινά ΙΧ αυτοκίνητα. Τα αποκτούσαν τυπικά ή παράτυπα σύμφωνα με τη σημερινή ορολογία.

Μάρτης σήμερα... Καλό μήνα

Καλό μήνα!!!!

Πρώτη Μαρτίου σήμερα, και πρώτη μέρα της Άνοιξης ( αν και επίσημα η αρχή της Άνοιξης θέλει λίγες μέρες ακόμη..)

Στην Κοζάνη οι ντόπιοι δε γελάμε την Πρωταπριλιά, όπως γίνεται στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, αλλά την Πρώτη του Μάρτη.
Όσο κι αν φαίνεται πως η πόλη πάει ανάποδα από πολλές άλλες,
δεν έχει κι άδικο που επιμένει σ’ αυτό το έθιμο!

«Μάαααρτ΄ Μάρτ΄ Μάρτ΄!!!» της Ματίνας Τσικριτζή Μόμτσιου

Aπό την Γιορτή του Μάρτη:

 «Όπου έχει κόρην ακριβή, το Μάρτη Ήλιος μην τη δει» *

 Φαντάζομαι πόσες φορές ‘ν πάτσέτι απ’ τ΄ χαραή! Μπορεί να αποσπάσθηκε η προσοχή σας από δευτερεύοντα πράγματα: περικοπές, ντιπ φάρμακα, ντιπ παράδις, ντιπ επικουρικό, νέα μέτρα κλπ… και να μην ήσασταν σε επιφυλακή, μη σας γελάσει κάνας.

Ήθη και έθιμα της γιορτής των Θεοφανείων

Χαρούμενα, θριαμβευτικά και ελπιδοφόρα, τα Θεοφάνεια ή Φώτα κλείνουν το Δωδεκαήμερο, που «άνοιξε» την παραμονή των Χριστουγέννων.
 Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας γιορτάζονται πανηγυρικά μέσα από διάφορα ήθη και έθιμα. 

Στα πρώτα χριστιανικά χρόνια η γιορτή αυτή κάλυπτε μαζί τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

Αναβίωσε με επιτυχία το παραδοσιακό Πάσχα στην Ελάτη – βίντεο

Ο Αθλητικός Μορφωτικός Σύλλογος «Έλατος» Ελάτης, αναβίωσε με επιτυχία το παραδοσιακό Πάσχα, παρουσιάζοντας τα παρακάτω δρώμενα:

– Το βράδυ της Ανάστασης, το Σάββατο 30 Απριλίου 2016, και μετά το πέρας της Αναστάσιμης Θείας Λειτουργίας (περί τις 2:30 μετά τα μεσάνυχτα), οι γυναίκες του χωριού, τραγουδώντας πένθιμα («Κάτω στ’ αργυροστόλισμα») και με αναμμένες τις λαμπάδες κατευθύνθηκαν στην πλατεία όπου χόρεψαν τρία (3) λυπητερά τραγούδια (μοιρολόγια). Το έθιμο και ο συμβολισμός του πένθιμου είναι ότι η -λεγόμενη- «πρώτη» Ανάσταση φέρνει το μήνυμα της ανάστασης στους νεκρούς.